โครงการสร้างแม่ข่ายการจัดการทรัพยากรน้ำชุมชนด้วย ว. และ ท.

พิมพ์

ความเป็นมา

          ประเทศไทยเป็นประเทศที่มีทรัพยากรน้ำอุดมสมบูรณ์ จึงทำให้เป็นประเทศแห่งการเกษตรกรรม แต่ขณะเดียวกันก็ประสบปัญหาทั้งอุทกภัยและภัยแล้งเป็นประจำทุกปี สร้างความเสียหายต่อผลผลิตเป็นอย่างมาก จึงจำเป็นต้องมีระบบการจัดการทรัพยากรน้ำของประเทศไทยที่ดีในทุกระดับ ตั้งแต่ระดับประเทศจนถึงระดับชุมชน โดยเฉพาะอย่างยิ่งการจัดการในพื้นที่เสี่ยงภัยน้ำท่วมน้ำแล้ง เพื่อลดความเสียหายที่จะเกิดขึ้นต่อเศรษฐกิจของประเทศ
          เนื่องด้วยประเทศไทยมีชุมชนมากกว่าหกหมื่นชุมชน ชุมชนจึงเป็นกลไกสำคัญหนึ่งในการแก้ไขปัญหาทรัพยากรน้ำของประเทศ สถาบันสารสนเทศทรัพยากรน้ำและการเกษตร (องค์การมหาชน) กระทรวงวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี (สสนก.) ได้มีแนวคิดในการนำวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี มาประยุกต์ใช้เพื่อพัฒนาประสิทธิภาพในการบริหารจัดการทรัพยากรน้ำของชุมชน และขยายผลสู่เครือข่ายการจัดการ ทั้งนี้ วิทยาศาสตร์ และเทคโนโลยี มีบทบาทสำคัญในการพัฒนาให้เกิดระบบฐานข้อมูลน้ำชุมชน เช่น ข้อมูลแหล่งสำรองน้ำในพื้นที่ ระบบแผนที่ในการสำรวจแหล่งน้ำ ระบบบัญชีชุมชน บัญชีน้ำ บัญชีการผลิต บัญชีครัวเรือน ปฏิทินการเพาะปลูก ระบบบริหารความเสี่ยง การวางแผนเรื่องน้ำในพื้นที่ และสนับสนุนให้ท้องถิ่นสามารถบริหารจัดการน้ำทั้งในภาวะวิกฤตและภาวะปกติ ได้ด้วยตนเอง 
 


โครงการสร้างแม่ข่ายการจัดการทรัพยากรน้ำ/a> from msciences on Vimeo.

          จากภารกิจที่ สสนก. ได้จัดประกวดการจัดการทรัพยากรน้ำชุมชน ตามแนวพระราชดำริ มาแล้ว 3 ครั้ง ในปี พ.ศ. 2550 -  พ.ศ. 2552 พบตัวอย่างความสำเร็จของการจัดการทรัพยากรน้ำในระดับชุมชนจำนวนมาก ชุมชนมีประสบการณ์และความรู้ในการจัดการทรัพยากรน้ำที่เป็นแบบอย่างความสำเร็จได้อย่างดี หลายชุมชนมีศักยภาพที่ใช้เป็นตัวอย่างขยายผลสำเร็จของการจัดการทรัพยากรน้ำในระดับชุมชนให้เพิ่มขึ้นได้ จึงควรที่จะสนับสนุนให้ชุมชนมีระบบการจัดการทรัพยากรน้ำที่ดีและมีประสิทธิภาพยิ่งขึ้น เพื่อพัฒนาเป็นแม่ข่ายขยายผลแนวทางการจัดการทรัพยากรน้ำไปสู่ชุมชนอื่นๆ ให้เกิดเครือข่ายพัฒนาการจัดการทรัพยากรน้ำชุมชนอย่างยั่งยืนในที่สุด

หลักการและเหตุผล
 

 

          เมื่อวันที่ 2 กุมภาพันธ์ 2552 พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว ได้พระราชทานพระราชดำริ เกี่ยวกับการประกวดการจัดการทรัพยากรน้ำชุมชนตามแนวพระราชดำริ ที่ สสนก. ได้จัดขึ้น ทรงชื่นชมเพราะชุมชนใช้วิธีง่ายๆ ลงมือปฏิบัติจนเข้าใจในแนวพระราชดำริต่างๆ ทรงอยากให้มีการขยายผลเป็นเครือข่ายการทำงานของชุมชนที่บริหารจัดการน้ำเป็น
          สสนก. ได้รับการสนับสนุนงบประมาณประจำปี พ.ศ. 2552 จากสำนักงานคณะกรรมการพิเศษเพื่อประสานงานโครงการอันเนื่องมาจากพระราชดำริ จำนวน 15.62 ล้านบาท
          และเพื่อเป็นการพัฒนาแม่ข่ายการจัดการทรัพยากรน้ำชุมชน ที่จะขยายผลให้เกิดเครือข่ายการจัดการทรัพยากรน้ำในระดับชุมชนที่มีประสิทธิภาพ อย่างต่อเนื่องและยั่งยืน สสนก. จึงได้จัดทำแผนโครงการสร้างแม่ข่ายการจัดการทรัพยากรน้ำชุมชน ด้วยวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี ต่อเนื่องจากปี 2552 

วัตถุประสงค์

          เพื่อพัฒนาแม่ข่ายการจัดการทรัพยากรน้ำชุมชนในพื้นที่เสี่ยงภัย โดยการประยุกต์ใช้วิทยาศาสตร์ เทคโนโลยี และระบบสารสนเทศในการบริหารจัดการทรัพยากรน้ำ รายได้ และผลผลิตของชุมชน

แนวทางการดำเนินงาน

 

 
          พัฒนาแม่ข่ายการจัดการทรัพยากรน้ำชุมชน
          การเป็นเจ้าของหรือหุ้นส่วนในการจัดการทรัพยากรน้ำของชุมชน นับเป็นหลักสำคัญในการพัฒนาให้เกิดความมั่นคงของเศรษฐกิจชุมชน เพราะทรัพยากรน้ำถือเป็นปัจจัยหลักในการประกอบอาชีพการเกษตร อันเป็นรายได้สำคัญของระบบเศรษฐกิจระดับฐานราก การพัฒนาให้มีชุมชนแม่ข่ายด้านการจัดการทรัพยากรน้ำ จึงเป็นยุทธศาสตร์สำคัญ ที่จะพัฒนาและส่งเสริมให้ชุมชนเกิดศักยภาพในการจัดการทรัพยากรน้ำของตนได้อย่างมั่นคง
          แบบอย่างความสำเร็จของการบริหารจัดการทรัพยากรน้ำของชุมชนต้นแบบ เริ่มจากการพัฒนากระบวนการเรียนรู้ของชุมชน ดังนี้
  &n